View source for पुणेरी मिसळ, चितळेंची बाकरवडी: पुण्याची खाद्यसंस्कृती

पुण्याचे रस्ते केवळ पुस्तकांच्या दुकानांनीच नाही, तर खमंग खाद्यपदार्थांच्या सुगंधानेही दरवळलेले असतात. पुण्याची खाद्यसंस्कृती ही साधी पण अत्यंत चविष्ट आहे. यातही '''<nowiki/>'मिसळ'<nowiki/>''' आणि '''<nowiki/>'बाकरवडी'''' या दोन पदार्थांनी पुण्याच्या नावाचा डंका जगभरात पोहोचवला आहे.

=== पुणेरी मिसळ: झणझणीत आणि चविष्ट ===
महाराष्ट्रात ठिकठिकाणी मिसळ मिळते, पण 'पुणेरी मिसळ' तिची वेगळी ओळख जपून आहे.

* '''वैशिष्ट्य:''' कोल्हापुरी मिसळीइतकी ती अंगाची लाहीलाही करणारी नसते, तर ती माफक तिखट आणि किंचित गोडसर चवीची असते.
* '''घटक:''' यात मटकीची उसळ, तिखट रस्सा (ज्याला 'सँपल' किंवा 'कट' म्हणतात), कुरकुरीत फरसाण, कांदा, लिंबू आणि कोथिंबीर यांचा समावेश असतो.
* '''खास ठिकाणे:''' 'वैद्य उपाहार गृह', 'श्री मिसळ', 'काटाकिर्र' आणि 'बेडेकर मिसळ' ही ठिकाणे मिसळप्रेमींसाठी पंढरीच आहेत.

=== चितळेंची बाकरवडी: पुण्याची जागतिक ओळख ===
पुण्यात येणारा प्रत्येक पर्यटक घरी जाताना '''<nowiki/>'चितळे बंधूंची बाकरवडी'''' घेतल्याशिवाय जात नाही.

* '''इतिहास:''' चितळे बंधूंनी बाकरवडीला जे व्यावसायिक रूप दिले, त्यातून हा पदार्थ पुण्याचा ब्रँड बनला.
* '''चव:''' खुसखुशीत आवरण आणि आतल्या बाजूला असलेल्या तिखट-गोड मसाल्याचे सारण यामुळे ही बाकरवडी जिभेवर रेंगाळते.
* '''शिस्त:''' चितळेंच्या दुकानाबाहेरील रांगा आणि तिथल्या पाट्या (उदा. 'दुपारी १ ते ४ दुकान बंद राहील') ही सुद्धा पुण्याच्या संस्कृतीचा एक भाग बनली आहे.

=== इतर प्रसिद्ध खाद्यपदार्थ ===
पुण्याच्या ताटात केवळ मिसळ आणि बाकरवडीच नाही, तर इतरही अनेक चविष्ट पदार्थ आहेत:

* '''अमृततुल्य चहा:''' पुण्याच्या चौकाचौकात मिळणारा वाफाळलेला आणि आल्याचा अर्क असलेला चहा.
* '''मस्तानी:''' सुजाता मस्तानीची 'मस्तानी' (आईस्क्रीम आणि मिल्कशेकचे मिश्रण) हे पुण्याचे खास आकर्षण आहे.
* '''काका हलवाईची मिठाई:''' विशेषतः 'पेढे' आणि 'बर्फी'साठी हे ठिकाण प्रसिद्ध आहे.
* '''कासाटची आइस्क्रीम:''' अनेक दशकांपासून पुणेकरांचे लाडके ठिकाण.

=== पेठांमधील खाद्ययात्रा ===
पुण्याच्या जुन्या पेठांमध्ये आजही पारंपरिक चवीचे अनेक सांधे (Outlets) टिकून आहेत. उदा. शनिवार पेठेतील 'सुजाता मस्तानी' किंवा नारायण पेठेतील 'अमृततुल्य'. याउलट, कोथरूड आणि विमाननगर भागात आधुनिक कॅफे संस्कृतीही तितकीच बहरली आहे.

=== घरगुती चव आणि दर्जा ===
पुणेरी खाद्यसंस्कृतीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे पदार्थाच्या '''<nowiki/>'दर्जाबाबत'''' पुणेकर कधीही तडजोड करत नाहीत. पदार्थ चवीला उत्तम हवा आणि तो देण्याची पद्धतही शिस्तबद्ध हवी, हा पुणेरी आग्रह सर्वत्र दिसून येतो.
----<blockquote>'''एक मिश्किल टिप:''' "पुण्यात मिसळ खायची असेल तर तिखटाशी मैत्री हवी आणि बाकरवडी घ्यायची असेल तर चितळेंच्या दुकानाची वेळ माहिती हवी!"</blockquote>